Jak to jest być mówcą?

Jak to jest być mówcą? – czyli wskazówki i rady dla debatantów i nie tylko

Przemawianie publiczne może stresować – przemawianie publiczne przy istnieniu szeregu zasad podczas formalnej debaty? Czy to w ogóle możliwe?

Na początku wszyscy mówcy się stresują, jednak jest to naturalna część rozwoju umiejętności. Jako koło naukowe nie chcemy jedynie przyjmować świetnych mówców by stali się jeszcze lepsi – zamiast tego pragniemy stworzyć miejsce dla każdego, kto chce poprzez debaty oksfordzkie stać się lepszym i pewniejszym mówcą – niezależnie od początkowego poziomu.

Celem poniższego tekstu jest przekazanie wam wskazówek i rad, które sprawią, że debaty oksfordzkie staną się dla was mniej tajemnicze i prostsze do podjęcia. Co więcej, wiele z tych rad pozwoli wam zwiększyć merytorykę i wydźwięk każdej waszej wypowiedzi – także poza debatami.

Jak przygotować się do pierwszej (i każdej kolejnej) debaty?

Aby wygrać debatę oksfordzką, należy dobrze się do niej przygotować. Co to oznacza? Po poznaniu tezy, każda drużyna musi poświęcić swój czas na jak najlepsze jej zrozumienie i ułożenie dobrej strategii. Jak wygląda ten proces?

1. Zrozumienie tezy – co chcemy wykazać? Co oznaczają poszczególne słowa? Dobre zrozumienie tezy to podstawa każdej debaty.
   Przykładowo przy tezie „Powinno zakazać się algorytmu personalizacji treści w Internecie” – co oznacza „personalizacja treści”? Jak ona wygląda? Na czym polega? Czy dotyczy tylko reklam, czy także treści na platformach takich jak YouTube? Dokładne sprecyzowanie kluczowych sformułowań pozwala nam lepiej zrozumieć o czym będziemy debatować – a także upewnić się, że drużyna przeciwna nie zbije naszych argumentów tylko dlatego, że nieprecyzyjnie coś zdefiniowaliśmy na własną szkodę.
2. Poszerzenie wiedzy – często debatujemy o rzeczach, na których się nie znamy. Oznacza to konieczność poznania danego tematu, aby zrozumieć zachodzące w świcie mechanizmy oraz ich wpływ na ludzi i możliwe opcje.
3. Burza mózgów – na początku kluczowe jest wymyślenie jak największej liczy argumentów, by ostatecznie wybrać z nich dwa lub trzy najsilniejsze, na których skupi się drużyna. Ważne jest wybranie tych argumentów, które mają największy wpływ na naszych aktorów.
4. Jasne określenie najważniejszych kwestii – argumenty, aktorzy, wartości i kluczowe definicje powinny być ustalone przed rozpoczęciem debaty. Jest to kluczowe aby drużyna wytworzyła spójną strategię.
5. Przećwiczenie mów – Mówcy Pierwsi i Drudzy mogą przygotować swoje mowy i przećwiczyć je przed debatą – zostawiając sobie czas na przyjęcie pytań od drużyny przeciwnej. Ważne jest pamiętanie, iż przygotowanie jest dobre, ale podczas samej debaty powinno się wygłaszać mowę – a nie czytać ją z kartki.

Warto zauważyć, że Mówcy Trzeci oraz Czwarty, ze względu na charakter swoich ról, nie mogą przygotować swoich mów przed debatą – są one w końcu reakcją na to co dzieje się już po jej rozpoczęciu.  Z tego powodu pomocna może być próba przewidzenia debaty przed jej zajściem. Mówca Trzeci może spróbować przewidzieć argumenty przeciwników i wymyśleć możliwe kontrargumenty, podczas gdy Mówca Czwarty powinien spróbować przewidzieć jakie osie sporu mogą pojawić się w debacie.

Strategia drużyny – czyli 2 + 2 w debacie daje 5

W debatach oksfordzkich kluczowe jest strategiczne działanie całej drużyny. Nawet najwybitniejszy mówca doprowadzi do wygranej debaty bez spójności ze swoją drużyną. Ważne jest więc, opisane w poprzednim punkcie, wspólne drużynowe przygotowanie – aby każdy dobrze wiedział jakie argumenty, definicje, wartości czy aktorzy będą kluczowi w tej debacie. W czasie samej debaty, powinno to przejawiać się odwoływaniem w swoich mowach do tych najważniejszych informacji.

Jak jednak zdecydować które argumenty wybrać? Jacy aktorzy będą dla nas najważniejsi? Pomocne tutaj jest ważenie argumentów. Ostatecznie debatę wygrywa się, poprzez wykazanie większego wpływu. Powiedzmy, że obie drużyny mają po dwa silne argumenty, z których po jednym z nich zostaje zbitych przez stronę przeciwną. Kto wygrywa? Drużyna, której pozostały argumenty wywiera większy wpływ. Może to odnosić się do większego grona aktorów (np. właściciele firm to mniejsze grupa społeczna niż klienci) lub wpływu na życie. Czas wypowiedzi podczas debat oksfordzkich jest ograniczony – ważne jest więc wybranie możliwe najlepszych argumentów przed rozpoczęciem debaty oraz upewnienie się, że są one spójne z charakterystyką świata debaty.

Charakteryzacja świata

Czym właściwie jest charakteryzacja świata? To jest głównie to, czym zajmuje się Pierwszy Mówca podczas debaty – i w większości pokrywa się z kwestiami ustalanymi podczas przygotowania do debaty. Rola pierwszego mówcy jest bardzo ważna w debacie – pokazuje on nam dlaczego dana teza jest ważna i przygotowuje fundamenty pod całą dyskusję. Tłumaczy on jak drużyna rozumie kluczowe słowa, jakie wartości są ważne w debacie oraz kim są jej aktorzy. Opisuje on także jaki jest obecny stan świata oraz co zmieni się, gdy jedna z drużyn wygra. Podsumowując, tworzy on odpowiedni kontekst do argumentów. Jeżeli ma dodatkowy czas, może na końcu nawiązać do tych argumentów, wymieniając co drużyna będzie chciała udowodnić podczas swoich mów.

▶Dodatkowe wskazówki dla pierwszych mówców:

• Przygotujcie mowę przed debatą, by upewnić się, że nic ważnego nie zostanie pominięte – ale nie czytajcie mowy z kartki w czasie debaty!
• Jeżeli czegoś nie zdefiniujecie, a druga drużyna tak, to „zgodziliście się” na ich definicję. Upewnijcie się że nie pomijacie ważnych definicji.
• Nie definiujcie każdego słowa w tezie – jedynie te, których definicja może zmienić wydźwięk waszych argumentów. Czas jest ograniczony, więc nie ma sensu definiować słów takich jak „strata”, „korzyści” czy „edukacja”  w tezie „Gloryfikacja samodyscypliny w edukacji przynosi więcej szkody niż pożytku.” – podczas gdy słowo „samodyscyplina” i jego wyjaśnienie ma nieproporcjonalnie większy wpływ na debatę.

Jak tworzyć argumenty?

Wymienienie argumentów drużyny to głównie rola drugiego mówcy – choć sama umiejętność argumentacji przydaje się każdemu w każdej dyskusji. Istnieje wiele modeli argumentacji, jednak tutaj podamy jeden, który, naszym zdaniem, skutecznie pokazuje jak tworzyć dobry argument.

Jest to tak zwany model SExI – z angielskiego Statement „Stanowisko” EXplain „Wyjaśnienie” oraz eXample „Przykład”.  W tym modelu każdy argument składa się z trzech części.

Pierwszy z nich to stanowisko – a więc jak brzmi nasz argument? Przykładowo „Gloryfikacja samodyscypliny w edukacji sprawi, że dzieci z problemami ze skupieniem zostaną bez pomocy”. Chodzi o to by jednoznacznie określić co próbujemy udowodnić.

Drugą częścią jest wyjaśnienie działania danego argumentu. Ta cześć pozwala nam wykazać iż odnosi się on do tezy oraz wyjaśnić w jaki sposób będzie prowadzić do wymienionych przez nas skutków. Przykładowo „Część dzieci naturalnie posiada gorsze umiejętności samodyscypliny. Przez to naturalnie mają większe trudności ze skupieniem lub motywacją do nauki – nie ze względu na brak chęci, ale brak możliwości. Przy gloryfikacji samodyscypliny dzieci te będą, w najlepszym wypadku, ignorowane na rzecz bardziej zdyscyplinowanych  rówieśników lub, w najgorszym przypadku, traktowane gorzej ze względu na brak osiąganych wyników. Doprowadzi to do tego, iż osoby które bardziej potrzebują pomocy w szkole będą otrzymywać jej mniej, podczas gdy dzieci które naturalnie lepiej sobie radzą będą stawiane na świeczniku”. Takie opisanie działania argumentu jest kluczowe aby odpowiednio uprawdopodobnić nasz argument.

Ostatecznie, należy podać przykład. W tym wypadku mówca może odnieść się do faktu iż dzieci z przykładowo, ADHD, naturalnie mają większe trudności z koncentracją niż ich rówieśnicy, a sama gloryfikacja samodyscypliny nie pomoże im w nauce – pokazując, iż wymieniony przez niego mechanizm naprawdę występuje w świecie.

Taka trzyczęściowa budowa argumentów sprawia, że wykazujemy ich logikę oraz wpływ w taki sposób, by było to jasne i zrozumiałe dla wszystkich, jednocześnie uprawdopodabniając swoje stanowisko. Ważne jest pamiętanie, że przez ograniczony czas wypowiedzi dobrze jest więc się skupić na dwóch lub trzech argumentach, upewniając się, że każdy z nich jest solidnie zbudowany i będzie trudny do zbicia.

Kontrargumentacja – jak osłabić argumentację drużyny przeciwnej?

Aby wygrać debatę, nie wystarczy tylko dobra argumentacja swojej drużyny – należy także osłabić argumentację drużyny przeciwnej. To zadanie należy do trzeciego mówcy, który powinien wykorzystać swoją mowę do tego aby jak najlepiej odeprzeć argumenty drugiej drużyny. Jak jednak podważać argumenty?

1. Podważenie przykładu – jeżeli argument oparty jest na słabym przykładzie, można go podważyć innym przykładem, wykazując, że jego wpływ jest mniejszy niż zakładano.

2. Podważenie mechanizmu przedstawionego przez drugą stronę – wykazanie, że argument przeciwników tak naprawdę nie zajdzie – podważenie jego logiki. Jest to w szczególności skuteczne jeżeli możemy wykazać brak spójności w mechanizmach między mowami przeciwnej drużyny.

3. Osłabienie wpływu danego argumentu – argument strony przeciwnej może być prawdziwy, ale ma mniejszy wpływ na świat niż nasze argumenty.

Jak jednak tworzyć dobrą kontrargumentację? Pomocne może być przygotowanie kontrargumentacji na przewidywane argumenty przeciwników przed rozpoczęciem debaty. W ten sposób istnieje mniejsza szansa na to, że zostaniemy zaskoczeni podczas debaty.

Co więcej, niezwykle ważne jest notowanie i uważne słuchanie – podczas debaty mówca trzeci powinien uważnie słuchać jej przebiegu, notując najważniejsze argumenty i luki do których chce się odnieść. W pewnym sensie mowa trzecia pisana jest podczas trwania debaty, mówca trzeci musi więc być uważny – i posiadać umiejętność szybkiego myślenia i wymyślania argumentacji.

Podsumowanie debaty

Ostatnie mowy debaty, mowy czwarte, skupiają się na jej podsumowaniu. Można się zastanawiać, po co podsumowywać debatę, która wydarzyła się przed chwilą? Otóż czwarty mówca pełni rolę „pierwszego sędziego”, wykazując, dlaczego jego drużyna wygrała debatę. Jest to bardzo ważne zadanie, ponieważ pozwala na zwrócenie uwagi sędziów i publiczności na najważniejsze kwestie, by udowodnić iż nasza strona faktycznie wykazała iż jej argumenty i narracja były silniejsze.

Jak podsumować debatę?

1. Zarysuj osie sporu debaty – o jakich problemach dyskutowali debatanci? Które argumenty należały do tych osi?
2. Kto wygrał daną oś sporu – dlaczego argumenty twojej drużyny przeważyły? Oceniaj świat w kategoriach:
   • skali (ile osób dotyczy?)
   • dotkliwości (jak bardzo ich dotyczy?)
   • prawdopodobieństwa (czy to naprawdę się stanie?)
   • czasowości (kiedy zobaczymy skutki?)
3. Podsumuj argumenty – które argumenty ostatecznie przeważyły w debacie? Jaki miały wpływ na aktorów i wartości?

Czwarty mówca może zacząć przygotowanie jeszcze przed debatą, rozpisując argumenty swojej drużyny wraz z wartościami i aktorami. Później w czasie debaty łatwiej jest je zestawiać z tymi wymienionymi przez stronę przeciwną. Co więcej, mówca czwarty może spróbować przewidzieć osie sporu jakie pojawią się w debacie.

Ostatecznie, podobnie jak mówca trzeci, mówca czwarty tworzy swoją mowę podczas trwania debaty. Oznacza to iż w czasie jej trwania musi być skupiony, notując swoje spostrzeżenia, zestawiając argumenty i szukając osi sporu.

---

Podsumowanie i ostatnie wskazówki

Debaty okszowskie mogą wydawać się skomplikowane, jednak ostatecznie, przy odpowiednim podziale ról, każda debata jest możliwością zwycięstwa – niezależnie od tego czego dotyczy oraz którą stronę wylosujemy. Ważne jest dobre przygotowanie oraz szlifowanie swoich umiejętności, by z debaty na debatę poszczególne rzeczy przychodziły nam z większa łatwością.

Jeżeli jako drużyna dopiero zaczynacie, to pamiętajcie by odpowiednio podzielić role przed debatą. Zwykle mówcy posiadają role, które stale wypełniają. Jednak jeżeli jest się osobą początkującą, dobrze jest zastanowić się, z jaką rolą czujemy się najbardziej komfortowo – w końcu każda z nich ma inny charakter i wymaga trochę innych cech charakteru.

Ostatecznie, w debacie ważne są pewność siebie i zdolność do pracy zespołowej – pamiętajcie, że razem możecie osiągnąć więcej, a każda debata jest kolejną okazją do rozwoju i stania się lepszym mówcą.