Debaty Oksfordzkie: czym są i jak wyróżniają się od zwykłych dyskusji? 

W Kole Naukowym DebateLab w głównej mierze poświęcamy się tematowi debat oksfordzkich – przeprowadzamy debaty, prowadzimy szkolenia, szerzymy wiedzę. Czym jednak tak dokładnie się zajmujemy? W końcu debaty oksfordzkie nie są zbyt popularnym tematem.

W tym tekście postaramy się przybliżyć wam temat, który doprowadził do powstania naszej organizacji. Czym są debaty oksfordzkie? Jak wygląda ich przebieg? Jakie są role mówców? O czym debatujemy? Jakie zasady nas obowiązują? Czym jest etyka debat? Dlaczego warto debatować? Mamy nadzieję, że poprzez odpowiedź na te pytania uda nam się przekonać was, że debaty oksfordzkie mają swoją unikalną wartość.

Debaty Oksfordzkie – definicja

Debata Oksfordzka to sformalizowana dyskusja między dwiema czteroosobowymi drużynami. Toczy się wokół wcześniej podanej tezy – stwierdzenia, które można potwierdzić lub obalić. Przykładowo „Powinno zakazać się algorytmu personalizacji treści w Internecie”. Taką tezę drużyny znają zwyczajowo tydzień przed debatą, aby móc się do niej dobrze przygotować.

W każdej debacie istnieją dwie strony: Strona Propozycji oraz Strona Opozycji. Strona Propozycji potwierdza tezę, a Opozycji – obala ją. Każda ze stron jest reprezentowana przez czteroosobową drużynę, w której każdy jej członek ma określoną rolę – tak zwani Mówcy Pierwszy, Drugi, Trzeci i Czwarty.

Jednak to co wyróżnia debaty oksfordzkie to fakt, iż strona, po której debatujemy nie jest wynikiem naszych przekonań. Zamiast tego drużyny losują strony po których będą debatować – 15 minut przed rozpoczęciem debaty! W praktyce oznacza to, że każda drużyna przygotowuje się do debatowania po obu stronach tezy, starając się jak najlepiej poznać ich mocne i słabe strony, by wymyśleć najlepszą możliwą strategię.

Role Mówców – debaty jako sport drużynowy

Debaty Oksfordzkie są pewnego rodzaju sportem drużynowym, gdzie każdy ma swoją własną rolę. Debaty Oksfordzkiej nie wygrywa się czterema wyjątkowymi monologami – tylko czterema silnymi, spójnymi ze sobą mowami, które tworzą spójną narrację. Jednak co najważniejsze – każda z czterech ról ma inny charakter i pełni ważną funkcję w debacie.

Pierwszy mówca wprowadza definicje i rozpoczyna argumentację swojej drużyny. Opisuje on świat w którym odbywa się debata – zwracając uwagę na otoczenie, aktorów oraz występujące w nim mechanizmy.

• Czy debata dotyczy danego kraju, jak Polska? Czy może większego obszaru – jak Europa?
• Kogo dotyczy debata? Całego społeczeństwa? Może tylko dzieci, jeżeli jest o edukacji? O kogo „walczymy” w tej debacie? Te najważniejsze osoby to nasi aktorzy.
• Jakich wartości dotyczy ta debata – wolność, bezpieczeństwo, dobrobyt, efektywność?
• Jak rozumiemy debatowaną tezę? Jak zdefiniowalibyśmy kluczowe słowa?
• Jak działa nasz świat? Jaki jest aktualny stan? Co się stanie, jeżeli nasza strona debaty wygra?

Odpowiedzenie na te pytania pozwala przedstawić, jak drużyna widzi daną debatę, co buduje fundamenty pod całą dyskusję. Na koniec swojej mowy pierwszy mówca może wymienić jakie argumenty przedstawi jego drużyna.

Drugi mówca rozwija argumentację swojej drużyny. Przedstawia on argumenty po kolei, wyjaśniając jak będę one działać w przedstawionym świcie i jaki jest ich wpływ na aktorów i wymienione wartości. Czas mów jest ograniczony, więc dobrze jest skupić się na dwóch lub trzech silnych argumentach, które mają największy wpływ na naszych aktorów.

Mówca trzeci zajmuje się podważaniem argumentów strony przeciwnej. Wykazuje on błędy w logice drugiej strony, umniejszając wpływ ich argumentów na świat, lub wykazując, że nie zajdą one w przedstawionym świecie. Mówca ten reaguje na to co dzieje się w debacie, musi więc być bardzo uważny w czasie jej trwania.

Czwarty mówca zajmuje się podsumowaniem debaty. Wyjaśnia jakie osie sporu pojawiły się podczas jej trwania. Omawia argumenty obu stron i wykazuje dlaczego jego zdaniem to jego drużyna odniosła zwycięstwo. To wyjątkowo trudna rola, gdyż cała mowa mówcy czwartego powstaje w czasie trwania debaty, a on, jako „pierwszy sędzia” może przekierować uwagę sędziów na ważne dla swojej drużyny kwestie.

Każda z wymienionych ról jest inna, jednak ostatecznie wszyscy mówcy odnoszą się do tych samych wartości, aktorów i argumentów, by wspólnie jak najlepiej obronić swojej strony debaty.

Rodzaje Tez – o czym właściwe debatujemy

Tezy w debatach oksfordzkich mają postać zdania twierdzącego, które wyznacza dwie jasne strony debaty. Mogą one dotyczyć jakiegokolwiek tematu, tak długo jak można ją debatować po obu stronach. Przykładowo teza „Powinno zakazać się algorytmu personalizacji treści w Internecie”, wyznacza, iż strona Propozycji jest za zakazem, strona Opozycji – przeciw niemu. Tezy mogą jednak być różnie sformułowane, co wpływa na sposób podejścia do debaty.

Teza „Z perspektywy właściciela, małe przedsiębiorstwa powinny być prowadzone według modelu turkusowego zarządzania” różni się od poprzedniej nie tylko tematem, ale też podejściem do aktora. Tutaj jednoznacznie wskazane jest, iż mamy udowodnić wpływ tezy na danego aktora, podczas gdy w poprzedniej tezie sami możemy go sprecyzować.

Jeszcze inny sposób sformułowania tezy występuje w stwierdzeniu „Popularyzacja memów politycznych na zachodzie przyniosła więcej szkód niż korzyści debacie publicznej.” Tutaj kluczowe jest sformułowanie „przyniosła więcej szkód niż korzyści”. W przypadku takiej tezy drużyny muszą jedynie udowodnić, iż szkody (Propozycja) lub korzyści (Opozycja) są większe.

Niezależnie od sformułowania tezy, kluczowe jest jedno – musi być ona wyważona. Oznacza to, że nie może być przeważająco lepsza dla jednej ze stron debaty – nie dyskutujemy o tym co jest oczywiste, ale o tym, co ma dwie strony mające swoje wady i zalety.

Zasady Debaty – formalizacja dyskusji

Debaty Oksfordzkie są sformalizowane, co oznacza, że podczas ich trwania obowiązuje pewien zbiór zasad, który jest w większości stały (choć może się różnić w zależności od regulaminu danego wydarzenia). Ten zbiór zasad sprawia, że debata jest uporządkowana.

Mówcy obu drużyn podczas debaty występują naprzemiennie: Pierwszy Mówca Propozycji, Pierwszy Mówca Opozycji, Drugi Mówca Propozycji i tak dalej. Każda mowa trwa zwykle 5 minut, choć można się też spotkać  z debatami gdzie mowy trwają 4 minuty. Ostatnie 30 sekund debaty to tak zwany czas chroniony, podczas którego pytania zgłaszane przez drużynę przeciwną nie muszą być przyjmowane przez debatanta.

Podczas wystąpienia każdego mówcy, drużyna przeciwna może odnieść się do niej za pomocą dwóch pytań lub informacji – które nie mogą być zbyt złożone (w praktyce nie powinny trwać dłużej niż 10 sekund).  Pytanie zadaje się poprzez podniesienie ręki w czasie mowy – jednak to dany mówca decyduje, kiedy i od kogo chce przyjąć pytanie.  Ważne jest, żeby w czasie mowy przyjąć i odpowiedzieć na 2 pytania, jeżeli takie się pojawią – kolejnych nie trzeba przyjmować.

Podczas debaty każda drużyna może raz zgłosić AdVocem – wystąpienie trwające 1 minutę między dwiema dowolnymi mowami w czasie debaty do rozpoczęcia mów czwartych mówców. AdVocem pozwala drużynom lekko zaburzyć porządek debaty, gdy uważają oni że w danym momencie dodanie jakiejś informacji jest ważne. AdVocem nie może zostać zgłoszone przez mówcę, który miałby mówić bezpośrednio przed lub po nim.

Debata prowadzona jest przez Marszałka, który czuwa nad jej uroczystym przebiegiem. Oznacza to, że pilnuje on czasu wypowiedzi, ciszy podczas debaty oraz ogólnej jej kultury. Rolą marszałka nie jest angażowanie się w debatę, tylko umożliwienie płynnego jej przebiegu. Marszałek jest osobą która udziela głosu mówcom w czasie debaty.

Werdykt debaty ustalany jest przez sędziów w nieparzystym gronie, którzy po debacie przyznają punkty zarówno indywidualnym mówcom jak i całym drużyną, by na koniec ogłosić zwycięską drużynę.

Choć ta ilość zasad może wydawać się przytłaczająca, to w rzeczywistości jest dość prosta. Dzięki sformalizowaniu debaty oksfordzkie są nie tylko pretensjonalniejsze niż zwykłe dyskusje, ale także pozwalają na utrzymanie porządku, płynności dyskusji i kultury wypowiedzi.

Etyka w Debatach Oksfordzkich – coś więcej niż „Ja Panu nie przerywałem”

Ważną częścią Debat Oksfordzkich jest ich etyka i kultura wypowiedzi, która jest na nich szczególnie ceniona. To właśnie ta kultura sprawia, że debaty nie przeradzają się w burzliwe dyskusje pełne krzyku i wyzwisk – w debacie oksfordzkiej wygrywa merytoryka i forma wypowiedzi, nie jej głośność i populizm. Przejawia się to w kilku zwyczajach które stanowią część reguł debaty oksfordzkiej.

W Debatach Oksfordzkich ważny jest szacunek dla przeciwnika. Jakiekolwiek wyzwiska czy bezpośrednie zwroty są całkowicie zakazane – zamiast „Wy mówcie…” w Debacie Oksfordzkiej mówimy „Drużyna propozycji/opozycji twierdzi…”. Co więcej, argumenty ad perosonam, atakujące osobę przeciwnika zamiast jego argumentów, prowadzą do odbierania punktów za mowę.

Łączy się z to nakazem ciszy w czasie innych mów. Komentowanie czy rozmawianie z własną drużyną podczas czyjejś mowy są karane, choć zwykle dopuszczalne jest podawanie sobie wiadomości za pomocą karteczek. Te zasady mają na celu oddanie szacunku mówcą podczas ich mów.

Mniej powszechnym zwyczajem podczas debat są inwokacje – zaczynając mowę, każdy mówca zaczyna od krótkiego przywitania obecnych „Szanowny Panie Marszałku/Pani Marszałek, Drodzy Sędziowie, Szanowna Drużyno Propozycji/Opozycji”. To powitanie nie wlicza się w czas wypowiedzi danego mówcy.

Ta formalność debat może wydawać się przesadna, jednak w praktyce wyrabia ona w mówcach zwyczaj kulturalnej wypowiedzi i szacunku do swoich rozmówców. To znacznie wyróżnia debaty oksfordzkie od innych sposobów dyskusji.

Podsumowanie

Jak można zauważyć po długości tego tekstu, Debaty Oksfordzkie mają wiele zasad wyróżniających je od zwykłych rozmów ze znajomymi. Jakie kluczowe rzeczy warto zapamiętać?

• Debaty Oksfordzkie to sformalizowany sposób dyskusji między dwiema czteroosobowymi drużynami, w których każdy z mówców ma określoną rolę i zadania do wypełnienia.
• Drużyny poznają tezę minimum tydzień przed debatą, ale losują stronę po której będą debatować 15 minut przed jej rozpoczęciem.
• Tezy debat mogą dotyczyć jakiegokolwiek tematu, tak długo jak ich sformułowanie pozwala na wyróżnienie dwóch stron dyskusji (zwanych Propozycją i Opozycją) oraz są wyważone.
• Mówcy obu drużyn przemawiają naprzemiennie po 5 minut, a podczas każdej mowy mają obowiązek przyjąć dwa pytania.
• Kultura wypowiedzi podczas debat jest ich kluczową częścią, prowadząc do uporządkowanej i płynnej dyskusji.

Warto przy tym wszystkim dodać, iż formalizacji debat oksfordzkich nie oznacza, iż są one nudne – wręcz przeciwnie. Niczym sport, ta drużynowa wymiana zdań jest często burzliwa i pełna emocji – jednak nigdy nie kosztem kultury czy szacunku do oponenta.